باشگاه آينده پژوهان جوان - يك آينده‌پژوه بالفطره

آخرين به‌روزرساني: ۲۰/۰۹/۱۳۸۷

امروز: چهارشنبه ۱۷ شهريور ۱۳۸۹

جستجو در سایت :

در :

نسخه قابل چاپ

باشگاه آينده پژوهان جوان - يك آينده‌پژوه بالفطره

ضياءالدين سردار، آينده‌پژوه معاصر پاكستاني، از نگاه خودش
يك آينده‌پژوه بالفطره

هيچ‌كس نمي‌تواند به راحتي هويت مشخصي براي من قايل شود. شخصيت من ابعاد متفاوتي دارد‏‏ و با اين وجود هيچ‌كدام از آن‌ها نيستم. من در پاكستان به دنيا آمده‌ام, اما اگر هم‌وطنانم بخواهند بيش از حد بر پاكستاني بودن من تأكيد كنند، حرفم را پس خواهم گرفت. با اين حال عاشق پروپاقرص فرهنگ پاكستانم و هنوز هم لهجه‌ي پاكستاني دارم. هر چند اين موضوع فعاليت‌هاي شغلي مرا به ‌عنوان يك چهره‌ي تلويزيوني با مشكلاتي روبه‌رو كرده است، اما به آن افتخار مي‌كنم.
من بيش‌تر عمرم را در انگلستان گذرانده‌ام, اما انگليسي نيستم. با اينكه در انگلستان درس خوانده‌ام، براي موسسه‌ها و سازمان‌هاي انگليسي كار كرده‌ام و سي سال به حزب كارگر رأي داده‌ام، هنوز در اين كشور يك "خارجي" محسوب مي‌شوم و اگر دولت انگلستان رويه‌ي خود را تغيير ندهد، تا ابد "خارجي" باقي خواهم ماند.
از آن‌جا كه به اتفاق يكي از دوستان طلبه‌ام هفت سال علوم اسلامي خوانده‌ام، گاهي اوقات قلباً خود را يك طلبه مي‌دانم. هر چند فكر مي‌كنم دانسته‌هايم از دانش‌آموختگان حوزه‌هاي علميه كم‌تر نيست، اما هيچ‌كس مرا طلبه نمي‌شناسد. به نظر من "سنّت" مقوله‌اي پوياست. از اين روست كه در ميان ظاهر‌نماها، خيال‌پردازها و آن‌ها كه صرفاً به گذشته‌ي تمدن اسلامي افتخار مي‌كنند، احساس خوبي ندارم. من در جامعه‌اي مدرن زندگي مي‌كنم, فناوري‌هاي آن را به كار مي‌بندم, از برخي محصولات و دستاوردهاي فرهنگي‌اش لذت مي‌برم, اما نه‌ تنها طرفدار تجددگرايي (مدرنيسم) نيستم، بلكه بخش اعظم عمرم را در راه جدال عليه زياده‌روي‌هاي ابزاري و خفقان‌آور تجددگرايي سپري كرده‌ام. با پساتجددگرايان نيز بحث و جدل كرده‌ام و در باب پساتجددگرايي قلم زده‌ام, اما پساتجددگرا هم نيستم. به ‌راستي اگر كسي بخواهد همه‌ي لايه‌هاي هويتي را از من بزدايد، از من چه باقي خواهد ماند؟ هسته‌ي اصلي هويت من اسلام است. من مسلمانم و به اين موضوع افتخار مي‌كنم. اما همين جا بايد بگويم كه با بسياري از مسلمان‌ها متفاوتم. من اسلام را مجموعه‌اي از آداب و رسوم تشريفاتي يا مجموعه‌اي از بايدها و نبايدها، شريعتي خشك و بي‌روح يا فهرستي از احكام صلب و لايتغير نمي‌دانم. اسلام براي من تنها يك مكتب نيست, من اسلام را يك جهان‌بيني بر بنياني از ارزش‌ها و مفاهيم والا مي‌دانم. اين ارزش‌ها فضايي پديد مي‌آورند كه در آن پاسخ برخي پرسش‌ها كه هستي‌ام را دگرگون مي‌سازند، مي‌جويم: "انسان كامل" كيست؟ چه‌گونه مي‌توان انسان‌ها را "متعهد" بار آورد؟ "عدالت" چيست؟ رابطه‌ي "حق و تكليف" چيست؟ و غيره. حال من چه كنم؟ بدون استثنا، در همه‌ي فعاليت‌هاي آينده‌پژوهي خود، هم براي يافتن پاسخ‌هاي نظري و هم پاسخ‌هاي عملي مي‌كوشم. اگر كمي به گذشته برگرديد، در خواهيد يافت كه مسلمانان گذشته چه‌گونه به اين پرسش‌ها پاسخ گفته‌اند و بادقت در اوضاع و احوال كنوني، در مي‌يابيد كه امروز دنياي اسلام اين پرسش‌ها را به ‌دست فراموشي سپرده است. اما در آينده، و باز هم تأكيد مي‌كنم در آينده، فقط پاسخ به چنين پرسش‌هايي معنادار خواهد بود. از اين‌ روست كه در كيهان‌شناسي اسلامي، از زمان به "آينده" تعبير مي‌شود و مومنان همواره خود را براي آينده و آخرت مهيا مي‌كنند؛ بنابراين من بالفطره يك آينده‌پژوهم!
من فعاليت‌هاي آينده پژوهي خود را با بينشي آغاز كردم كه خود بيانگر يك تناقض فاحش بود. اگر بپذيريم كه اسلام يك جهان‌بيني آينده‌گرا را تجويز مي‌كند، پس چرا در رساله‌ها و مقاله‌هاي معاصر اسلامي اثري از "آينده" به چشم نمي‌خورد؟ من قريب به ده سال و يك‌تنه كوشيدم تا بحث "آينده‌هاي اسلامي" را مطرح كنم. زماني كه نخستين بار در سال 1979 م كتاب "آينده‌ي تمدن اسلامي" را چاپ كردم، در نظر اغلب طلاب مسلمان دشوار و غامض مي‌نمود. بخشي از مشكل ناشي از اين بود كه هيچ ادبياتي براي مباحثه درباره‌ي آينده‌ي اسلام وجود نداشت. بنابراين، من خود بايد ادبيات آن را ابداع مي‌كردم. اما مشكل ديگر فطرتي بود كه گريبان‌گير تفكر آينده‌پژوهي اسلامي شده بود. جالب است بدانيد اغلب خوانندگان كتاب من معتقد بودند با وجود اين همه مشكلاتي كه اكنون دنياي اسلام با آن روبه‌روست، چرا بايد نگران آينده باشيم و به آن بينديشيم؟
كتاب "آينده‌هاي اسلامي: ايده‌هاي در حال ظهور" كه در سال 1985 م چاپ شد، با به نمايش گذاشتن عمق نفوذ مباحث آينده‌پژوهي در تعاليم اسلام و ايده‌هاي اسلامي ـ كه اغلب مسلمانان به ‌سادگي از كنار آن‌ها مي‌گذشـتند ـ اين مقـاومت را در هم شكـست؛ هر چند تا امروز حتا يك مناظره‌ي جنجالي هم در مورد "آينده‌هاي اسلامي" انجام نشده است. سخت‌كوشي‌هاي من انبوهي از موضوعات جديد را مطرح كرد: اسلامي‌سازي دانش، علم اسلامي، و البته خود بحث آينده‌هاي اسلامي. اكنون حتا محافظه‌كارترين موسسه‌هاي اسلامي هم‌چون بانك توسعه‌ي اسلامي نيز بحث آينده‌هاي اسلامي را جدي گرفته‌اند.

متن كامل را در كتاب "الفباي آينده‌پژوهي، علم و هنر كشف آينده و شكل‌بخشيدن به دنياي مطلوب فردا" بخوانيد.

نقل مطالب با حفظ حقوق معنوي باشگاه و با اشاره به مشخصات كامل مطلب بلامانع است.

چه خبر از آينده ؟

آرشيو

گفته‌اند ...

به پيامدها بينديش تا در بحران‌ها گرفتار نيايي!

اميرالمومنين علي (ع)

آرشيو

لينك به باشگاه

دريافت كد لينك

پيوندها

انديشكده صنعت و فناوري
------------------------------------
انديشكده كاوشگران آينده
------------------------------------
باشگاه انديشه
------------------------------------
بنياد توسعه فردا
------------------------------------
سايت آينده‌نگاري ايران
------------------------------------
انديشگاه شريف
------------------------------------
ايده‌بازار
------------------------------------
پايگاه اطلاع‌رساني طرح علم و دين

ساير پيوندها

صفحه‌ي اصلي | درباره‌ي ما | ارتباط با ما

۱۳۸۵© باشگاه آينده پژوهان جوان
كليه‌ي حقوق اين سايت متعلق به باشگاه آينده پژوهان جوان مي‌باشد.
طراحي سايت: آذرتاش پويا